مستند دلبند؛ بیان مفاهیم بومی به زبان جهانی

اشکان دنیا آرای - ساری-خبرنگار: آدینه گذشته بیست و یکمین جشن خانه سینمای ایران در سالن همایش های برج میلاد برگزار گردید و برگزیدگان سالانه سینمای ایران از نگاه خانه سینما معرفی شدند.

مستند دلبند؛ بیان مفاهیم بومی به زبان جهانی

در بین برگزیدگانی که از بین 60 فیلم با رأی بیش از 400 نفر انتخاب شدند، نام مستند شاخص دلبند نیز دیده می شود؛ مستندی بومی از زندگی بانوی سالمند مازندرانی به نام فیروزه که هنوز هم در 84 سالگی تنها در دل کوهستان ها و جنگل های چهاردانگه ساری مشغول دامداری است و میلی به حضور در زندگی شهری و یکجانشینی ندارد. این مستند در بیست و یکمین جشن خانه سینما جایزه بهترین مستند کوتاه را کسب کرد تا راستا موفقیت های آن همچنان ادامه داشته باشد.

دلبند یک مستند کاملا مازندرانی است که به نویسندگی یاسر طالبی مستندساز شناخته شده مازندرانی از سال گذشته تاکنون در ده ها جشنواره داخلی و خارجی به نمایش درآمده و چندین جایزه معتبر به دست آورده است. این مستند نخستین بار در دوازدهمین جشنواره سینماحقیقت اکران و به عنوان بهترین مستند کوتاه جشنواره معرفی گردید.

دلبند پس از سینماحقیقت در جشنواره جهانی ایدفا که معتبرترین جشنواره فیلم های مستند دنیاست، روی پرده رفت و به عنوان یکی از 5 فیلم برتر از نگاه تماشاگران انتخاب شد. این مستند در جشنواره معتبر هاتداکس کانادا نیز بهترین فیلم از نگاه تماشاگران معرفی گردید. کسب 2 جایزه از جشنواره مستند سیسیل ایتالیا، نامزد دریافت جایزه تماشاگران جشنواره مردم شناسی پارنو در استونی، تقدیر ویژه هیات داوران شصت و هفتمین جشنواره فیلم ترنتو ایتالیا، حضور در بخش نهایی جشنواره فیلم برلین و جشنواره فیلم استانبول بخشی از موفقیت های این مستند بومی هستند.

  • روراستی با مخاطب

کارگردان مستند دلبند در گفت وگو با خبرنگاران درباره این مستند و استمرار موفقیت هایش اظهار کرد: مهم ترین نکته در خصوص دلبند این است که من یک فیلم ساده ساختم و کار عجیبی نکردم. در پردازش سوژه به این نتیجه رسیدم که باید فیلمی بسازم تا با مخاطب صادق باشد. کوشش کردم از تظاهر و دخل و تصرف دور باشم و قهرمان پردازی نکنم. در واقع قهرمان قصه ما اجازه دخل و تصرف را به من نمی داد. به همین دلیل سعی کردم از یک دید مشاهده گر، زندگی اش را بدون قضاوت مشاهده کنم. یاسر طالبی ادامه داد: همواره بین من و سوژه فاصله بود. حتی برای عادی روایت کردن ماجرا از لنز عادی استفاده کردم. در واقع تاکیدی در تصاویر نبود و این فاصله همواره بین من و سوژه حفظ شد. اتفاقی که افتاد و نتیجه داد این بود که صداقت در روایت به معنای واقعی حفظ شد.

وی درباره دلیل انتخاب این سوژه و پرداختن به آن اظهار کرد: همواره دوست داشتم فیلمی از مادربزرگم که برای من شخصیت ویژه ای بود بسازم. این فرصت برای من فراهم نشد و او را از دست دادم، اما وقتی دکتر علی رمضانی پاجی به عنوان سوژه، فیروزه را به من معرفی کرد، دیدم که او بازنمایی و آیینه تمام نمای مادربزرگم است. ویژگی های کسی که در دامان طبیعت زندگی می نماید را از قبل می شناختم. خشونت این زن را در دل طبیعت و تقابل با طبیعت درک می کردم و کارکردهای روزمره اش را می فهمیدم، چون این آگاهی ها را داشتم، طی 2 سال فیلمبرداری به صورت پاره وقت سعی کردم در آنچه به تصویر می کشم نگرش های بومی را جهانی کنم.

  • ارتباط با مخاطب خارجی

طالبی با اشاره به استقبال چشمگیر مخاطبان خارجی از مستند دلبند در جشنواره های بین المللی اعلام کرد: کوشش من این بود که مفاهیم بومی زندگی فیروزه را برای مخاطبی تعریف کنم که این ها را نمی شناسد، اما آن انسانی که در موقعیت ویژه ای قرار گرفته است را درک می نماید. در جشنواره ها وقتی مخاطب جهانی ما با شخصیت همراه می شد تازه می فهمیدم که من نتیجه گرفتم. در رفتار مخاطبان می دیدم که می خندند، عصبانی می شوند، سکوت می نمایند و گاهی غمگین و گاهی هم شاد می شوند. یعنی لحظات فیلم من مونوتون نبود و طول موج بالا و پایینی داشت و فضای ارتباطی مخاطب با فیلم هیچ وقت قطع نمی شد. این موضوع به نگرش من نسبت به شخصیت فیروزه برمی شود.

کارگردان مستند دلبند درباره واکنش شخصیت اصلی مستند نسبت به تصویربرداری از زندگی اش گفت: این آدم ها به شدت درگیر مسائل کاری و زندگی و علایق خودشان هستند. ساخت این فیلم برایش مهم نبود و اصلا دوربین را نمی دید. فیروزه بعد از 2 سال به من گفت که حالا مادر و فرزند شدیم و اسرار زندگی من را کشف می کرد. وی ادامه داد: برای او ساخت این فیلم مهم نبود. فقط به من احترام گذاشت که کار خودم را انجام بدهم. یکی از دلایل اصلی موفقیت همین بود؛ این که هر کدام کار خودمان را انجام می دادیم. چون اصلا سوژه اجازه دخل و تصرف فیلمساز را نمی داد.

  • ثبت برشی از تاریخ

طالبی با بیان این که پرداختن به سوژه هایی مانند فیروزه یک ضرورت است و باید مورد توجه قرار بگیرد، اظهار کرد: من در این که کارگردان ها و مستندسازان چنین سوژه هایی را بیابند و فیلم بسازند مسئله ای نمی بینم. معتقدم این نسل باقیمانده از گذشته را باید به نوعی در حافظه تاریخی ثبت کرد. آنها در سال های آخر زندگی قرار دارند و با رفتنشان بخشی از تاریخ را از دست می دهیم. بنابراین باید آثاری از زندگی شان ساخته شود. این که مستندساز چطور واقعیت را تفسیر کند به خلاقیتش برمی شود. تفسیر خلاقانه واقعیت، نتیجه را درخشان می نماید.

وی اضافه کرد: بخش مهم تر مخاطب شناسی است. این که بدانیم فیلم را برای چه کسی و چرا می خواهیم بسازیم؟ پاسخ به این 2 پرسش می تواند فیلمساز را راحت تر در موقعیت ساخت فیلم قرار دهد، اما اگر فیلمساز صرفا برای ثبت بخشی از یک زندگی سراغ سوژه برود به طور حتم نتایج خوبی نمی گیرد و فقط ثبت می نماید. اینجا کیفیت ثبت قلمداد نمی شود.

  • مستند در ایران

این مستندساز شناخته شده مازندرانی درباره وضعیت سینمای مستند در ایران گفت: سینمای مستند در این سال ها پیشروتر از سینمای داستانی دیده شد. هرچه از زمان ساخت فیلم های مستند می گذرد، ارزش آن بیشتر می شود. وی ادامه داد: تلویزیون ما رایت فیلم هایی که 80 سال پیش از کشورمان فیلمبرداری شده را از شبکه های خارجی خریداری می نماید. این نشان می دهد تصاویر مستند که دهه ها پیش از ایران یا سوژه ای فیلمبرداری شد چقدر ارزش دارد و این سندیت چقدر گران است. امروز در عرصه جهانی سینمای مستند پیشروتر از سینمای داستانی است.

این را به وضوح می توان از حضور و موفقیت های فیلم های مستند در فستیوال های جهانی دید. کارگردان مستند نفس های آخر توضیح داد: در ایران هنوز جا داریم برای این که اتفاق بزرگی برای سینمای مستند داشته باشیم. اگر الان از مسئولان و دست اندرکاران رسانه ها بپرسیم سینمای مستند چیست شاید تعریفشان در حد سینمای حیات وحش باشد که شب های آدینه پخش می شد و آن را گونه ای از سینمای مستند می دانند. این نشان می دهد دنبال فرهنگ سازی و آگاهی بخشی و آنالیز معضلات اجتماعی به وسیله سینمای مستند نیستیم.

  • اکران رایگان

وی اضافه کرد: در عرصه بین الملل، سینمای مستند یعنی بیزینس، کار و اثرگذاری حرفه ای؛ به گونه ای که مخاطبان پیگیر سینمای مستند در مجامع بین المللی بلیت می خرند و سالن را پر می نمایند. آنها دنبال کشف و شهود و شناختی از انسان ها و جغرافیای انسانی ناشناخته خود هستند که در سینمای داستانی نمی بینند. اما در سینمای ایران اینطور نیست. هنوز جشنواره سینمای مستند ما رایگان فیلم ها را اکران می نماید و حتی بعضی مخاطبان بدون هدف وارد سالن می شوند و ممکن است در میانه های فیلم سالن را ترک نمایند.

طالبی با این حال سینمای مستند در ایران را رو به رشد دانست و گفت: به هر حال امروز شرایط بهتر از چند سال قبل است. ما بعد از 3 دهه به این نتیجه رسیدیم که شبکه مستند تاسیس کنیم. یعنی 33 سال گذشت تا درک کنیم که سینمای مستند مهم است، اما می بینیم که شبکه مستند با این که نوپاست مخاطب زیادی دارد که نشان می دهد این شبکه در میان شبکه های دیگر خیلی رو به پیشرفت است. وی ادامه داد: شبکه های دیگر سیاست هایی شبیه هم دارند. شاید شبکه 3 کمی متفاوت باشد، اما شبکه نسیم و شبکه مستند هرچه تخصصی تر می شوند بیشتر مخاطب جذب می نمایند. این نتیجه سیاست گذاری صحیح است.

  • ظرفیت مستند در مازندران

کارگردان مستند دلبند در خصوص صندلی سینمای مستند در مازندران و ظرفیت های پرداختن به این ژانر در استان گفت: مازندران پر از سوژه است، اما متاسفانه حمایت در این بخش از سینما وجود ندارد. مازندران با توجه به این که سرزمین آیین ها و سنت ها و رنگین کمانی از فصول مختلف طبیعی است می تواند بستر یا زمینه ساخت مستندهای متفاوتی باشد. در عرصه سینمای داستانی کارهایی در حال فراوری است، اما آنچه مهم است، ساخت آثار مستند به عنوان سند تاریخی است.

منبع: همشهری آنلاین
انتشار: بروزرسانی: 7 مهر 1398 شناسه مطلب: 252

به "مستند دلبند؛ بیان مفاهیم بومی به زبان جهانی" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "مستند دلبند؛ بیان مفاهیم بومی به زبان جهانی"

نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید